هامفري (مستر همفر)
34
مزدوران انگليس، خاطرات همفر جاسوس انگليس در كشورهاى اسلامى (فارسى)
مدّت بسيار كوتاهى چنان رشد كرد كه با تعداد سنّيها برابر شد . « 1 » البتّه اين امرى طبيعى است ، چرا كه اجتهاد ، باعث تحوّل و دگرگونى فقه اسلامى است و فهم كتاب و سنّت مانند اسلحهء نوين و پيشرو با زمانه پيش مىرود بر خلاف محبوس و منحصر كردن مذهب در چارچوب طريقهاى خاصّ و بستن درِ فهم و باب شنيدن بر روى نيازهاى زمانه كه در حكم اسلحهء كهنه و وامانده است و هر گاه تو را سلاحى كهنه و وامانده باشد و دشمنت داراى اسلحهاى نوين و پيشرفته باشد ، قهراً دير يا زود او بر تو چيره خواهد شد . ( و گمان من اين است كه به زودى خردمندان و روشنفكران سنّى مذهب ، باب اجتهاد را دوباره بر روى خود خواهند گشود و اگر چنين نكنند ظرف همين چند سدهء آينده ايشان را به اقلّيت سنّى مذهب و اكثريّت شيعه مذهب بشارت مىدهم ) . و اين جوانك مغرور يعنى محمّد بن عبدالوهّاب در فهم كتاب و سنّت با تكيه به دريافت خود تكرو بود و زيرآب انديشهء بزرگان اهل سنّت را مىزد ، آن هم نه تنها بزرگان زمان خودش را بلكه اگر بر خلاف برداشت ابوبكر و عمر چيزى مىفهميد ، دريافت آنها را نيز زير پا مىگذاشت و پشيزى ارزش نمىداد و مىگفت : پيامبر فرموده است كه من در ميان شما كتاب و سنّت را باقى مىگذارم و نفرموده كه : كتاب و سنّت و صحابه و مذاهب را بر جاى مىنهم . از اين رو ، پيروى كتاب و سنّت واجب و راجح است هر گاه آراى مذاهب و صحابه و بزرگان با آن مخالف باشد . روزى در خانهء عبدالرضا محفل ميهمانى بود ، در اين ميهمانى من و
--> ( 1 ) . بديهى است كه پيشرفت جهان تشيّع بر اساس حقّانيّت و دليلهاى دندانشكن بزرگان دين بوده است نه اصل اجتهاد .